احیای راه‌آهن حجاز و کریدورهای جایگزین تنگه هرمز؛ سناریوی تضعیف اهرم ژئواکونومیک ایران و انزوای ترانزیتی کشور

نشریه هشدار

تنگه هرمز، به عنوان یکی از استراتژیک‌ترین آبراه‌های جهان، در جنگ اخیر به ستون فقرات «قدرت ژئواکونومیک» و «بازدارندگی نامتقارن» جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. بر اساس «نظریه وابستگی متقابل نامتقارن»، این آبراه که روزانه میلیون‌ها بشکه نفت از آن عبور می‌کند، جهان را به ایران وابسته ساخته و به تهران یک «اهرم فشار» بی‌بدیل در معادلات بین‌المللی اعطا کرده است. این موقعیت انحصاری جغرافیایی، به عنوان یک «کارت برنده» در دست ایران عمل کرده و قاعدتا از چنین کاربردی در آینده نیز برخوردار خواهد بود. به نحوی که در هر تنش و بحرانی، بستن تنگه هرمز یا تهدید به آن، می‌تواند بهای نفت را به شدت افزایش داده و اقتصاد جهانی را فلج کند. این اهرم، نه‌تنها یک ابزار اقتصادی، بلکه یک «سلاح بازدارنده» در برابر تهدیدات نظامی و فشارهای دیپلماتیک است.

با این حال، همان‌گونه که «نظریه وابستگی متقابل» پیش‌بینی می‌کند، وابستگی‌های نامتقارن، انگیزه‌های قدرتمندی برای «کاهش وابستگی» در طرف ضعیف‌تر ایجاد می‌کنند. طی سال‌های اخیر و به ویژه پس از جنگ اخیر در خلیج فارس و انسداد تنگه هرمز، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس با ادراک‌سازی درباره «غیرقابل‌اعتماد بودن» امنیت این آبراه در بلندمدت، به طور جدی به دنبال «مسیرهای جایگزین» برای صادرات نفت و کالاهای خود برآمده اند. امضای یادداشت تفاهم ریلی میان عربستان سعودی و ترکیه در ۱۹ خرداد ۱۴۰۵، نقطه اوج این راهبرد است: پروژه‌ای که صراحتاً با هدف «ایجاد مسیر جایگزین جهانی برای تنگه هرمز» طراحی شده و می‌تواند معماری ژئواکونومیک منطقه را برای همیشه تغییر دهد. این پروژه، فراتر از یک مسیر ریلی، یک «اعلان جنگ اقتصادی» به انحصار ژئوپلیتیک ایران است.

هدف از این نوشتار، اعلام هشدار راهبردی به مقامات عالی جمهوری اسلامی ایران، شورای عالی امنیت ملی، وزارت امور خارجه، وزارت نفت، وزارت راه و شهرسازی، و کلیه نهادهای متولی دیپلماسی اقتصادی و ترانزیتی کشور است. آنچه در منطقه در حال وقوع است، یک «کودتای ژئواکونومیک» علیه موقعیت انحصاری ایران است. پروژه‌های موازی کریدوری و خطوط لوله جایگزین، می‌توانند در آینده به بی‌خاصیت کردن مهم‌ترین برگ برنده ایران یعنی تنگه هرمز منجر شوند و پنجره فرصت برای واکنش و حفظ این اهرم را از بین ببرند.