شرط‌بندی پرمخاطره آمریکا بر زنگزور

نشریه ترجمان (برگردان تحلیل‌های راهبردی)

این ابتکار بازتاب جاه‌طلبی گسترده‌تر آمریکا برای بهره‌برداری از خلأ قدرت نادر در قفقاز جنوبی است، منطقه‌ای که به‌طور تاریخی تحت سلطه روسیه بوده، اما پس از شکست آشکار مسکو در حفاظت از متحد خود، ارمنستان، در جریان تهاجم قاطعانه آذربایجان به قره‌باغ کوهستانی در سپتامبر 2023، اکنون آماده بازآرایی است.

اعتبار روسیه به‌عنوان ضامن امنیت در قفقاز جنوبی به شدت خدشه‌دار شده است. علی‌رغم حضور نیروهای حافظ صلح روسیه که تحت توافق آتش‌بس نوامبر 2020 مستقر شده بودند، مسکو در جلوگیری از بازپس‌گیری قره‌باغ توسط آذربایجان که به آوارگی 100,000 ارمنی قومی منجر شد، ناکام ماند. این بی‌عملی در ایروان به‌عنوان خیانتی عمیق تلقی شد، اعتماد به تضمین‌های امنیتی روسیه را از بین برد و چرخش تاریخی ارمنستان به سمت غرب را تسریع کرد.

پیامدهای استراتژیک این تحول سریع و چشمگیر بوده است. پارلمان ارمنستان در آوریل 2025 قوانین الحاق به اتحادیه اروپا را تصویب کرد، در حالی که منشور استراتژیک ایالات متحده با ارمنستان، مشارکت رو به رشد را رسمی کرد. همان‌طور که جیمز اوبراین، معاون سابق وزیر امور خارجه آمریکا، اظهار داشت: «آینده‌ای که حول محور روسیه و ایران به‌عنوان بازیگران اصلی امنیت منطقه‌ای ساخته شده، ناپایدار و نامطلوب است، از جمله برای دولت‌های ارمنستان و آذربایجان.»

این همسویی با غرب، فرصتی بی‌سابقه برای نفوذ ایالات متحده ایجاد می‌کند. واردات روسیه به منطقه، که پیش از سال 2022 حدود 20 تا 30 درصد تجارت منطقه‌ای را تأمین می‌کرد، اکنون با محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها مواجه است. در همین حال، لوئیس بونو، مشاور ارشد ایالات متحده در مذاکرات قفقاز، پیشنهادهایی برای نظارت بین‌المللی بر کریدور ارائه کرده است که از الگوهایی مانند کانال پاناما و کریدورهای برلین در جنگ سرد بهره می‌گیرد.