توضیحات
|
عنوان |
از بازدارندگی تا بقاء؛ چارچوب فهم رفتار ایران در آستانه جنگ |
| مقدمه | منطقه غرب آسیا در آستانه یکی از بزرگترین بحرانهای تاریخ معاصر خود قرار گرفته است. شش ماه پس از جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵، اکنون نشانهها حاکی از آن است که درگیری دوم، گستردهتر از جنگ نخست، بهسرعت در حال نزدیک شدن است . بر اساس گزارشهای معتبر، مقامات اسرائیلی و آمریکایی بر این باورند که شکافهای میان واشنگتن و تهران «غیرقابل پلزنی» است و احتمال تشدید نظامی در کوتاهمدت بسیار بالا ارزیابی میشود . آنچه در جریان است، نه یک تنش عادی، بلکه نقطه اوج فروپاشی تدریجی بازدارندگی، شکست دیپلماسی و پیوند عمیق تحولات داخلی ایران با تهدیدات خارجی است.
برای فهم این لحظه سرنوشتساز، میتوان از چارچوبی تحلیلی بهره گرفت که ریشه در نظریه واقعگرایی (Realism) در روابط بینالملل دارد. در طول تاریخ، همواره این پرسش برای انسانها مطرح بوده است که چه قواعدی بر مناسبات قدرت حاکم است و دولتها چگونه در فضایی فارغ از یک قدرت فرادست، بقا و منافع خود را تأمین میکنند. از عصر پریکلس در یونان باستان تا جنگهای صلیبی، و از معاهده وستفالیا تا جنگ سرد، این پرسش به اشکال گوناگون بازتولید شده است. در دوران معاصر، نظریهپردازان روابط بینالملل کوشیدهاند با ارائه مدلهای تحلیلی، پیچیدگیهای این مناسبات را قابل فهم سازند. یکی از پربسامدترین استعارهها در این حوزه، تشبیه نظام بینالملل به «جنگل» و رفتار دولتها به «قانون جنگل» است؛ استعارهای که ریشههای عمیقی در سنت واقعگرایی دارد. واقعگرایانی چون هانس مورگنتا و کنت والتز، نظام بینالملل را فضایی «آنارشیک» توصیف میکنند؛ جایی که هیچ قدرت فراملی نمیتواند امنیت دولتها را تضمین کند و هر بازیگری ناچار است برای بقای خود بیندیشد و عمل کند. در چنین فضایی، زور و قدرت به مثابه زبان مشترک میان بازیگران عمل میکند و قاعده بازی چیزی نیست جز آنچه خود دولتها در میدان رقابت و ستیز وضع میکنند. از این منظر، «قانون جنگل» نه یک استثنا، که قاعده عادی مناسبات بینالمللی است. اما آنچه از این استعاره اغلب مغفول میماند، پیچیدگی و چندلایگی «قانون جنگل» است. برخلاف تصور رایج، در طبیعت نیز بقا صرفاً به «قدرت فیزیکی» یا «چنگ و دندان» خلاصه نمیشود. موجودات زنده برای ماندگاری، مجموعهای از راهبردهای هوشمندانه را تکامل بخشیدهاند: از پنهانکاری و استتار، تا نمایش قدرت برای بازدارندگی، از تابآوری در برابر حملات، تا هزینهزایی نهایی هنگام شکنندگی، و نهایتاً بازسازی و التیام پس از بحران. این راهبردها در قالب یک چرخه طبیعی، بقای گونهها را در بلندمدت تضمین میکنند. نوشتار پیش رو، با بهرهگیری از این چارچوب طبیعی، مدلی پنجمرحلهای برای تحلیل رفتار دولتها در نظام بینالملل ارائه میدهد. این مدل با تکیه بر نظریههای روابط بینالملل و با نگاهی به تحولات ژئوپلیتیک منطقه خاورمیانه، به ویژه وضعیت ایران، تلاش میکند نشان دهد که «قانون جنگل» در عرصه بینالملل، برخلاف ظاهر خشن خود، از منطقی دقیق و هوشمندانه پیروی میکند. منطقی که دولتها را ناگزیر میسازد تا متناسب با موقعیت خود، میان استراتژیهای گوناگون دست به انتخاب بزنند و هرگونه خطا در تشخیص مرحله و استراتژی مناسب، ممکن است به بهای بقای آنها تمام شود. این نوشتار با تلفیق مدل پنجمرحلهای بقا در طبیعت با نظریهها و مفاهیم روابط بینالملل، چارچوبی تحلیلی برای فهم رفتار ایران در صورت هر نوع حمله امریکا و اسرائیل ارائه میدهد. |
| فهرست مطالب |
|
| شماره / تاریخ انتشار | شماره ۲۳ – ۰۹ اسفند ۱۴۰۴ |
| تعداد صفحات | ۲۲ |
