برنامه ملی افق ایران، ابتکاری از سوی مؤسسه مطالعات جهان معاصر است که با هدف جمعآوری و همافزایی دیدگاههای نخبگان، اساتید و کارشناسان علوم سیاسی و روابط بینالملل از سراسر کشور طراحی شده و تمرکز اصلی آن بر تحلیل تحولات شتابان منطقهای و بینالمللی و تأثیر آنها بر منافع و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران است. این برنامه بر اساس نیازسنجیهای نهادهای تصمیمگیر و سیاستگذار در حوزه سیاست خارجی تدوین شده و به عنوان یک فرایند مشورتی ملی عمل میکند تا راهبردهای کلان برای آینده کشور را شکل دهد.
اهداف اصلی برنامه
- تدوین چشمانداز آینده: کمک به سیاستگذاران برای ترسیم افقهای استراتژیک ایران در عرصه بینالمللی، با تأکید بر تأمین منافع ملی و تقویت امنیت.
- جمعآوری نظرات کارشناسی: بهرهمندی از دانش نخبگان دانشگاهی، اندیشکدهها و نهادهای مرتبط برای تولید خروجیهای کاربردی.
- تأثیرگذاری بر تصمیمگیری: خروجی جلسات (گزارشها، جمعبندیها و پیشنهادها) در اختیار بیش از ۱۸۰ شخصیت حقیقی و حقوقی عالیرتبه (مانند مقامات دولتی، نمایندگان مجلس، شورای عالی امنیت ملی و اندیشمندان) قرار میگیرد تا بر سیاستهای کلان تأثیرگذار باشد.
- همکاری نهادها: امکان برگزاری نشستها با همکاری دانشگاهها، مراکز علمی، اندیشکدهها، نهادهای دولتی، سازمانهای خصوصی و انجمنهای علمی برای افزایش جامعیت و مشارکت.
محورهای تخصصی برنامه
برنامه ملی افق ایران بر پایه ۵ محور کلیدی طراحی شده است که هر یک به جنبههای مختلف سیاست خارجی و امنیت ملی ایران میپردازد. جزئیات این محورها به شرح زیر است:
| محور | توضیحات |
| فرصتها و چالشهای سیاست خارجی ایران در جهان متغیر | بررسی تأثیر تحولات جهانی (مانند تغییرات ژئوپلیتیک، پیشرفتهای فناوری، بحرانهای اقتصادی و تغییرات آبوهوایی) بر سیاست خارجی ایران. شناسایی فرصتهای همکاری بینالمللی و مدیریت تهدیدات مانند تحریمها و منازعات جهانی. |
| ضرورتهای بازنگری در سیاست همسایگی ایران | تحلیل نیاز به بازطراحی دیپلماسی همسایگی برای تقویت روابط اقتصادی، امنیتی و فرهنگی با کشورهای همجوار (مانند عراق، ترکیه، افغانستان و کشورهای خلیج فارس). تأکید بر حل مناقشات مرزی و توسعه کریدورهای ترانزیتی. |
| تعامل و تقابل ایران با قدرتهای بزرگ | ارزیابی روابط ایران با قدرتهای جهانی (ایالات متحده، چین، روسیه و اتحادیه اروپا). بررسی راهکارهای تعادلبخشی بین همکاریهای استراتژیک و مدیریت تقابلها در حوزههای دیپلماتیک و اقتصادی. |
| چشمانداز روابط ایران با مناطق مجاور | تحلیل روابط استراتژیک ایران با مناطق همجوار (خاورمیانه، قفقاز، آسیای مرکزی و شبهقاره). تمرکز بر نقش ایران در ابتکارات منطقهای، مانند همکاریهای تجاری، امنیتی و فرهنگی، برای تقویت جایگاه منطقهای. |
| ایران و معمای امنیت در بحرانهای آینده | بررسی چالشهای امنیتی نوظهور، از جمله جنگهای سایبری، تهدیدات مبتنی بر هوش مصنوعی، و جنگهای نامتقارن. تدوین راهبردهای دفاعی و امنیتی برای حفظ ثبات و امنیت ملی در برابر تهدیدات آینده. |
هر محور در قالب نشستهای تخصصی (حضوری یا مجازی) مورد بحث قرار میگیرد؛ جایی که کارشناسان دیدگاههای خود را ارائه میدهند. این نشستها به صورت سلسلهوار برگزار میشوند و بر پایه بحثهای تعاملی و کارشناسی بنا شدهاند.
ساختار و اجرای برنامه
- فرایند برگزاری: دعوت از اساتید و نخبگان دانشگاهی و میدانی برای مشارکت.
- خروجیها: گزارشهای تحلیلی، پیشنهادهای راهبردی و جمعبندی نهایی که به نهادهای بالادستی ارسال میشود.
- زمانبندی: برنامه با تمرکز بر تحولات جاری مانند تنشهای منطقهای و تغییرات جهانی در پاییز و زمستان سال ۱۴۰۴ برگزار میشود.
- اهمیت ملی: این برنامه بخشی از تلاشهای گستردهتر برای بهروزرسانی اسناد کلان و تقویت روند سیاستگذاری ملی است و میتواند پایهای برای تصمیمگیریهای کلان آینده باشد.
این برنامه نه تنها یک رویداد علمی، بلکه یک فرایند ملی برای آیندهنگری است که میتواند به سیاست خارجی ایران در برابر چالشهای جهانی (مانند تحریمها، تغییرات آبوهوایی و رقابتهای ژئوپلیتیک) پاسخ دهد. برای اطلاعات بیشتر یا مشارکت، میتوانید با مؤسسه مطالعات جهان معاصر تماس بگیرید.
