هزینه‌های انسانی جنگ روسیه و اوکراین

ستاره جهانگیری

پژوهشگر موسسه مطالعات جهان معاصر

جنگ روسیه و اوکراین، که در فوریه 2022 آغاز شد، به‌عنوان یکی از خونین‌ترین و مخرب‌ترین درگیری‌های قرن بیست و یکم شناخته می‌شود. این جنگ، علاوه بر ویران کردن زیرساخت‌ها، موجی از پناهجویی را به دنبال داشته است. اگرچه اعداد دقیق قربانیان این جنگ هنوز مشخص نیست، اما حجم تراژدی انسانی آن نیاز به اثبات ندارد. در این متن، سعی شده است با استفاده از داده‌های مختلف، وضعیت فعلی جنگ و هزینه‌های انسانی آن بررسی شود.

با وجود ظاهری از ثبات در خطوط جبهه، جنگ همچنان با شدت ادامه دارد. پس از یک تهاجم سریع نیروهای روسی در ابتدای 2022، ارتش اوکراین توانست نیروهای روس را به مناطق جنوب شرقی کشور بازگرداند. با این حال، روسیه اخیراً با استفاده از نقطه ضعف اوکراین یعنی کمبود شدید نیروی زمینی، دوباره پیشروی خود را آغاز کرده است. برآورد می‌شود که روسیه، علاوه بر منطقه کریمه که در سال 2014 به طور به خاک خود ملحق کرد، با انضمام مناطق شرقی دونتسک و لوگانسک، حدود 18.5 درصد از خاک اوکراین را تحت کنترل دارد.

در حالی که در ابتدای جنگ، استفاده از تفنگ‌های سنگین و توپخانه غالب بود، روند جنگ به‌مرور تغییر کرده است. با کاهش کمک‌های نظامی به اوکراین و کاهش توانایی‌های ضد هوایی آن، روسیه از حملات هوایی و به‌ویژه انواع مختلف پهپادهای نظامی استفاده بیشتری کرده است. این پهپادها، که با هزینه‌های کمی قابل تولید هستند، توانسته‌اند تجهیزات گران بهای اوکراینی، مانند تانک‌ها را تحت فشار قرار دهند. علاوه بر این، مواجهات مسلحانه نزدیک بین نیروهای روس و اوکراینی در مناطق جنوب شرقی افزایش یافته است.

اعداد دقیق قربانیان جنگ هنوز موضوعی جدلی است. بر اساس اعلام ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در دسامبر 2024، حدود 43,000 سرباز اوکراینی و 198,000 سرباز روسی در این جنگ کشته شده‌اند. اما این اعداد با برآوردهای دیگر منابع، مانند مجله _The Economist_ و _BBC Russia Service_، اختلاف دارند. برآورد Uppsala Conflict Data Program (UCDP) نشان می‌دهد که بین 174,000 تا 420,000 نفر در طول سه سال اخیر جان خود را از دست داده‌اند. سازمان ملل تنها مرگ 12,500 قربانی غیرنظامی را تأیید کرده است.

در مجموع هزینه‌های انسانی جنگ روسیه و اوکراین، علاوه بر از دست رفتن جان هزاران نفر و ویران شدن زیرساخت‌های عمومی، موجب جابجایی جمعیت و آسیب‌های جدی به اقتصاد منطقه نیز شده است. بر اساس گزارش‌ها، بیش از 10 میلیون نفر از خانه‌هایشان فرار کرده‌اند و در داخل یا خارج از اوکراین پناهنده شده‌اند. با این حال، عدم دسترسی مستقیم به تمام مناطق جنگ‌زده و کمبود اطلاعات دقیق، تعیین دقیق تعداد قربانیان و مقادیر آسیب‌های جنگ را دشوار کرده است.